MES ve ERP yatırımı için öncelik, işletmenin en fazla zorlandığı sürece göre belirlenir. Sipariş, stok, satın alma ve finans bilgilerinin ortak bir düzende yönetilmesi gerekiyorsa ERP yatırımı öne çıkabilir. Üretimdeki duruşların, hız kayıplarının ve hatalı ürünlerin nedenleri görülemiyorsa MES sistemiyle başlamak daha uygun olabilir. Her iki alanda da ihtiyaç bulunan işletmeler için aşamalı ve entegrasyonu baştan planlanmış bir uygulama değerlendirilebilir.
MES ve ERP birbirini tamamlayan sistemlerdir. Yatırım sırası değişse de hedef, işletmenin planlarıyla üretim sahasında gerçekleşen işleri aynı veri akışı içinde buluşturmaktır. Bu nedenle karar verirken mevcut yazılımların kapsamına, verilerin güvenilirliğine ve ekiplerin uygulamaya ayırabileceği zamana birlikte bakmak gerekir.
MES ve ERP Üretim Yönetiminde Nasıl Birlikte Çalışır
ERP, İngilizce Enterprise Resource Planning ifadesinin kısaltmasıdır ve kurumsal kaynak planlama anlamına gelir. Finans, satın alma, stok, satış ve üretim planlama gibi süreçleri ortak bir sistem üzerinden yönetmeye yardımcı olur. Kullanılabilen işlevler, seçilen ERP çözümüne ve modüllerine göre değişir.
MES, Manufacturing Execution System ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede üretim yürütme sistemi olarak kullanılır. Üretimin sahada nasıl gerçekleştiğini izler, kaydeder ve yönetir. İş emirlerinin ilerleyişi, üretim miktarları ve kalite verileri bu kapsamda değerlendirilebilir. MES, kurumsal planlama ile üretim sahasındaki sistemler arasında bağlantı kurar.
ERP çözümleri üretim ve gerçek zamanlı veri işlevleri de sunabilir. Bu yüzden ERP’nin tümüyle ofis işleriyle sınırlı olduğunu varsaymak doğru bir başlangıç olmaz. Değerlendirme, işletmenin kullandığı sistemin hangi ihtiyaçları karşıladığı ve hangi alanlarda ek yetenek gerektiği üzerinden yapılmalıdır.
Örneğin ERP’de oluşturulan bir üretim emri MES’e aktarılabilir. Üretim ilerledikçe gerçekleşen miktarlar ve ilgili sonuçlar ERP’ye geri iletilebilir. Böylece planlama ekipleri, üretim sahasından gelen güncel bilgilerle çalışabilir. Paylaşılacak veri alanları ve aktarım sıklığı, entegrasyonun kapsamına göre belirlenir.
Hangi Durumlarda Önce ERP Yatırımı Yapılmalı
Siparişlerin, malzemelerin ve mali kayıtların takibinde ortak bir düzen kurulamıyorsa ERP yatırımı öncelikli olarak değerlendirilebilir. Üretim planının uygulanabilmesi için hangi siparişin ne zaman teslim edileceğinin ve gerekli malzemenin bulunup bulunmadığının bilinmesi gerekir.
Örneğin depoda var görünen bir hammaddenin gerçekte bulunmaması, üretim hattının beklemesine yol açabilir. Satış ve satın alma ekiplerinin farklı listeler üzerinden çalışması da teslim tarihlerini belirsizleştirebilir. Böyle bir işletmede ilk adım, malzeme ve sipariş bilgilerinin tutarlı hale getirilmesi olabilir.
ERP önceliği değerlendirilirken şu sorular yardımcı olur:
• Sipariş, stok ve satın alma kayıtları birbiriyle uyuşuyor mu?
• Malzeme ihtiyacı güncel ve güvenilir bilgilerle planlanabiliyor mu?
• Aynı bilgi farklı departmanlarda tekrar tekrar giriliyor mu?
• Ürün ve malzeme kodları ortak bir düzende tutuluyor mu?
Bu alanlardaki sorunlar belirginse ERP projesinde veri temizliği ve süreçlerin düzenlenmesi önemli yer tutar. Yeni yazılımın kurulmasıyla birlikte kayıtların kim tarafından güncelleneceği ve hataların nasıl düzeltileceği de belirlenmelidir. Gelecekteki MES entegrasyonu için ürün kodları, operasyon tanımları ve iş emirleri bu aşamada ele alınabilir.
Hangi Durumlarda Önce MES Yatırımı Yapılmalı
Kurumsal süreçler mevcut araçlarla yönetilebildiği halde üretimin neden hedefin altında kaldığı açıklanamıyorsa MES yatırımı öne çıkabilir. Özellikle duruş sürelerinin, üretim hızının ve hurda miktarlarının geç ya da eksik kaydedilmesi, iyileştirme çalışmalarını zorlaştırır.
Üretim Kayıplarının Nedenleri Görülemiyorsa
Bir hattın vardiya sonunda hedefin altında kalması, kaybın nerede oluştuğunu tek başına açıklamaz. Makine arızası, malzeme bekleme, ayar süresi veya düşük hız farklı müdahaleler gerektirir. MES sistemi, toplanan veriler üzerinden bu durumların incelenmesine yardımcı olur.
Burada veri toplama yöntemi de önemlidir. Bazı bilgiler makine bağlantılarıyla otomatik alınırken duruş nedeni gibi açıklamalar operatör tarafından girilebilir. Anlamlı bir analiz için bağlantıların doğru kurulması, kodların anlaşılır olması ve kayıtların düzenli kontrol edilmesi gerekir. ProManage’ın operatör arayüzü de otomatik makine verileri ile operatör girişlerini birlikte kullanır.
Mevcut ERP Üretim Sahasından Yeterli Bilgi Alamıyorsa
İşletmede ERP bulunmasına rağmen üretim sonuçları vardiya sonunda topluca giriliyor olabilir. Böyle bir durumda ERP yatırımını yenilemeden önce, üretim sahasındaki veri toplama ve aktarım ihtiyacı incelenebilir.
MES entegrasyonu, mevcut ERP’ye üretimde gerçekleşen sonuçların aktarılmasını destekler. Planlanan miktarla gerçekleşen miktarın karşılaştırılması kolaylaşır. Ancak bunun için hangi kaydın hangi sistemde oluşturulacağı ve sonuçların nasıl doğrulanacağı baştan kararlaştırılmalıdır.
ERP Projesi Henüz Başlamamışsa
MES kullanımı için her koşulda önce ERP kurulması gerektiği söylenemez. İşletme, seçilen çözümün olanaklarına bağlı olarak belirli bir üretim alanında MES uygulamasına başlayabilir. Ürün, makine, operasyon ve iş emri bilgilerinin nasıl oluşturulup güncelleneceği bu başlangıcın temel koşullarındandır.
Örneğin ilk uygulama, kayıpların yoğunlaştığı bir hat üzerinde yürütülebilir. Bu aşamada oluşturulan veri düzeninin gelecekteki ERP sistemiyle uyumlu olması, sonraki entegrasyonda tekrar iş yapılmasını azaltabilir.
İşletmenin Durumuna Göre Yatırım Önceliği
Aşağıdaki tablo, ilk değerlendirme için kullanılabilecek bir karar çerçevesidir. Nihai uygulama sırası, süreç incelemesi ve mevcut sistemlerin değerlendirilmesiyle netleştirilmelidir.
| İşletmedeki durum | Değerlendirilebilecek öncelik | İlk uygulama odağı |
|---|---|---|
| Sipariş ve stok kayıtları tutarsız | ERP | Ortak veri düzeni ve malzeme akışı |
| ERP çalışıyor ancak üretim kayıpları açıklanamıyor | MES ve ERP entegrasyonu | Üretim verileri ve gerçekleşen sonuçlar |
| ERP yok ve acil ihtiyaç üretim kayıplarını ölçmek | Kapsamı belirli MES uygulaması | Temel veri tanımları ve pilot hat |
| Hem kurumsal süreçlerde hem sahada ciddi eksikler var | Ortak planla aşamalı uygulama | Ön koşullar ve ekip kapasitesi |
MES ve ERP Entegrasyonu Ne Zaman Planlanmalı
Entegrasyon, yatırımın ilk değerlendirme aşamasında ele alınmalıdır. Önce MES veya ERP ile başlanması bu gerekliliği değiştirmez. Sistemler arasındaki veri akışını önceden tanımlamak, aynı kaydın farklı biçimlerde tutulmasını ve gereksiz tekrarları azaltmaya yardımcı olur. ISA-95 çerçevesi de kurumsal sistemlerle üretim operasyonları arasındaki bilgi alışverişini ele alır.
Proje kapsamında en azından şu konular netleştirilmelidir:
• Ürün, operasyon ve iş emri bilgilerinin ana kaynağı hangi sistem olacak?
• Üretim sonuçlarının hangi alanları ERP’ye aktarılacak?
• Veriler ne sıklıkta paylaşılacak ve aktarım hataları kim tarafından izlenecek?
• Kullanıcı yetkileri ve kayıt düzeltme sorumlulukları nasıl belirlenecek?
• Bağlantı kesildiğinde bekleyen veriler nasıl işlenecek?
Örneğin ürünün bir sistemde adet, diğerinde koli olarak tanımlanması aktarımda hataya neden olabilir. Bu nedenle entegrasyon çalışması, veri tanımlarını ve iş kurallarını da kapsamalıdır. Seçilen çözümün bağlantı olanakları, kullanılan ERP’nin sürümü ve işletmeye özel uyarlamalar birlikte değerlendirilmelidir.
Yatırım Kararı Hangi Sonuçlarla Değerlendirilmeli
MES ve ERP yatırımlarının başarısını değerlendirmek için uygulama öncesindeki durum kaydedilmelidir. ERP tarafında stok doğruluğu ve sipariş işlem süresi gibi göstergeler izlenebilir.
MES tarafında ise duruş süresi, hurda oranı ve üretim hedefinin gerçekleşme düzeyi ele alınabilir.
Pilot uygulama için ölçülebilir bir hedef seçmek yararlıdır. Örneğin bir üretim hattında duruş nedenlerinin düzenli kaydedilmesi ve en fazla zaman kaybettiren sorunun belirlenmesi ilk hedef olabilir. Sonraki adımda yapılan müdahalenin etkisi, benzer üretim koşullarında izlenebilir.
Maliyet hesabına lisans veya abonelik bedelinin yanında donanım, entegrasyon, eğitim ve bakım giderleri de dahil edilmelidir. Geri ödeme süresi, işletmede doğrulanan tasarruflar ve gerçekleşen maliyetler üzerinden hesaplanmalıdır. Daha fazla üretim olanağının finansal kazanca dönüşmesi ise talebe ve diğer üretim kısıtlarına bağlıdır.
ProManage ile MES Yatırımı ve ERP Entegrasyonu
ProManage, üretim operasyonlarının dijital yönetimine odaklanan bir MES/MOM platformudur. Üretim izleme, duruş analizi ve raporlama gibi işlevlerle sahadaki verilerin değerlendirilmesini destekler. MOM, üretim operasyonları yönetimi anlamına gelir ve üretimle ilişkili operasyonların daha geniş kapsamda yönetilmesini ifade eder.
ProManage API aracılığıyla ERP ve diğer kurumsal sistemlerle çift yönlü veri alışverişi kurulabilir. Ürün, operasyon ve iş emri gibi veriler ProManage’a alınabilir, üretim sonuçları dış sistemlere iletilebilir. Kullanılacak alanlar ve entegrasyon kapsamı işletmenin ihtiyaçlarına göre belirlenir.
Mevcut ERP sisteminizin üretim sahasından hangi bilgilere ihtiyaç duyduğunu ve MES uygulamasına hangi süreçten başlayabileceğinizi değerlendirmek için ProManage ekibiyle görüşebilirsiniz
Sıkça Sorulan Sorular
ERP Kullanan Her Üretici MES Almalı mı
İhtiyaç, mevcut ERP’nin üretim işlevleri ile işletmenin beklediği takip ayrıntısına göre değerlendirilmelidir. Makine verileri, duruş nedenleri veya üretim sonuçlarının güncelliği konusunda eksikler varsa MES yatırımı incelenebilir.
MES ve ERP Aynı Anda Kurulabilir mi
Evet. Ancak eş zamanlı uygulama, ekiplerin ayırabileceği zamana ve süreçlerin hazırlık düzeyine bağlıdır. Ortak bir proje planı içinde kurumsal kayıtların düzenlenmesi ve pilot üretim uygulamasının aşamalı yürütülmesi değerlendirilebilir.
Küçük Üretim İşletmeleri Önce Hangi Sisteme Yatırım Yapmalı
Çalışan sayısı tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Sipariş ve malzeme yönetimindeki eksikler üretimi aksatıyorsa ERP, üretim kayıplarının nedenleri bilinmiyorsa MES öncelikli olarak incelenebilir. Başlangıç kapsamı, bütçe ve sistemleri kullanacak ekibin kapasitesiyle birlikte belirlenmelidir.
